Periferik Arter Hastalığı (PAD): Bacak Damarları Daralabilir, Belirtileri Geç Farkedilebilir — Peki Nasıl Teşhis Edilir?

Günlük yaşamda sıklıkla karşılaşılan ama çoğu zaman fark edilmeyen bir sağlık sorunu var: **Periferik Arter Hastalığı (PAD).** Bu hastalık, özellikle bacaklardaki atardamarların daralması ya da tıkanmasıyla ortaya çıkar ve zaman içinde kan akışını önemli ölçüde bozar.

Damarlar daraldığında bacaklara yeterli kan gitmez; bu da ağrı, yorgunluk ve yürümekte güçlük gibi belirtilere yol açabilir. Ancak en kritik nokta şu: Bu belirtiler çoğu zaman hafif başlar ve insanlar “yaşlanma” ya da “normal yorgunluk” sandıkları için doktora geç giderler.

Periferik Arter Hastalığı Nedir?

PAD, damar sertliği (**ateroskleroz**) sonucu bacak atardamarlarında yağ plaklarının birikmesiyle gelişir. Bu plaklar zamanla damarı daraltır, bacak kaslarına giden oksijeni azaltır ve yorgunluk hissi yaratır.

En önemli risk faktörleri:

• Sigara içimi
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol
• Yaşlılık ve ailede kalp-damar hastalığı öyküsü

PAD’ın En Sinsi Özelliği: Belirtiler Geç Farkedilir

PAD vakalarının yaklaşık yarısından fazlası başlangıçta belirti vermez. En yaygın belirti olan **“Klaudikasyon”**, yürüdüğünde bacakta kramp veya yorgunluk gelmesi, dinlenince ise bu hissin kaybolmasıdır.

Diğer belirtiler:

• Ayakta uyuşma veya soğukluk hissi
• Ayak tırnaklarında kalınlaşma ve deride parlaklık
• Bacaklarda saç kaybı ve renk değişikliği
• İyileşmeyen yaralar veya küçük kesikler

PAD Nasıl Teşhis Edilir?

1) Anamnez ve Fizik Muayene

Doktor ilk önce semptomları, risk faktörlerini ve bacak nabızlarını değerlendirir. Ciltteki soğukluk veya renk değişimleri PAD şüphesini güçlendirir.

2) Ankle-Brachial Index (ABI) – Ayak-Kol Basınç İndeksi

**En temel tanı testi ABI'dir.** Ayaktaki kan basıncı ile koldaki kan basıncı karşılaştırılır. Eğer ayaktaki basınç **< 0.90** ise PAD şüphesi yüksektir. Bu yöntem hızlı, ağrısız ve güvenilir bir tarama aracıdır.

3) Görüntüleme Testleri

Tanıyı netleştirmek veya tedavi planlamak için **Doppler Ultrasonografi**, **CTA (BT Anjiyo)** veya **MRA (MR Anjiyo)** gibi gelişmiş görüntüleme yöntemleri kullanılır.

Kılavuzlara Göre Ne Yapılmalı? (2024 ACC/AHA)

• Fizik muayenede risk saptanan kişilerde vakit kaybetmeden **ABI ölçümü** yapılmalıdır.
• Kalp krizi ve inme riskini azaltmak için uygun ilaç tedavisine başlanmalıdır.
• Egzersiz programları ve sigarayı bırakma, tedavinin en temel parçalarıdır.

Neden Bu Kadar Önemli?

PAD sadece bacakla sınırlı bir sorun değildir! PAD’lı kişilerde **kalp krizi ve inme riski** çok daha yüksektir. Ayrıca tedavi edilmeyen vakalarda gangren veya uzuv kaybı riski oluşabilir.

Sonuç

Yürürken bacak ağrısı hissediyorsanız, ayaklarınızda geçmeyen bir soğukluk veya iyileşmeyen yaralar varsa, "yaşlanıyorum" demeyin. Bir sağlık profesyoneline başvurarak ABI testi yaptırmayı ihmal etmeyin. **Erken tanı, hem bacağınızı hem kalbinizi korur.**

Kaynak: 2024 ACC/AHA/Multisociety Guideline for the Management of Lower Extremity Peripheral Artery Disease — American College of Cardiology/American Heart Association Çok-Sosyal Paydaş Kılavuzu (2024).